۰۴ آذر ۱۳۹۶

گرافن، جادوی قرن بیست‌ و یک قسمت اول

گرافن، جادوی قرن بیست‌ و یک قسمت اول







چند سالی است که گرافن به یکی از جالب توجه‌ترین سوژه‌های دنیای فناوری
تبدیل شده است؛ ماده‌ای سخت‌تر از الماس، رساناتر از مس و با شفافیتی بالا
که می‌تواند به بسیاری از عرصه‌های علم و فناوری نفوذ کند. نمودی از اهمیت
گرافن را می‌توان در اختصاص جایزه نوبل فیزیک به دو دانشمندی که مطالعات
خود را بر آن متمرکز کرده‌بودند دانست؛ ماده‌ای که به گفته کنستانتین
نووسلوف یکی از دو دانشمند مذکور، به مثابه یک معدن طلا است.حتی قبل از
این‌که پیشگامان تحقیق بر روی گرافن، جایزه نوبل فیزیک را به خود اختصاص
دهند، از این ماده به عنوان «حادثه بزرگ بعدی» یاد می‌شد. خیلی‌ها اعتقاد
دارند که این ماده پایانی بر سیلیکون خواهد بود.دراین مطلب به معرفی گرافن
وصفحه مختصات گرافنی می پردازیم.

(1)گرافن، جادوی قرن بیست ‌و یک



گرافن
را «ماده جادویی» قرن ۲۱ می‌نامند. این ماده که گفته می‌شود محکم‌ترین
ماده‌ای است که تاکنون مورد مطالعه قرار گرفته، جایگزینی برای سیلیکون است
و خواص عجیب آن مانند بیشترین میزان رسانایی الکتریکی در بین مواد شناخته
شده، دنیای علم و رسانه‌ها) را تکان داده است
.گرافن ماده ای
منحصربه فرد با پایه‌ی کربنی و دانسیته‌ی اتمی بالاست. ترکیب غیر عادی
خواص آن نظیر سختی و استحکام مکانیکی بسیار بالا، رسانایی الکتریکی و
حرارتی بالا و قابل تنظیم، خصوصیات عالی نوری وسطحی است وازطریق عامل دار
کردن شیمیایی ،موردتوجه خاص محققان قرارگرفته است و این حقیقت که
شیمیدانان به سختی میتوانند جایگزینی برای گرافن پیدا کنند، سبب شده که
این ماده دارای کاربردهای فراوانی در نانوالکترونیک، پیلهای خورشیدی و
ابزارهای ذخیره انرژی مثل باطری‌‌‌ ‌ها و ابرخازن‌ها باشد.



 معرفی گرافن( Graphene)


اما
گرافن‌چیست؟ جدیدترین تعریفی که برای گرافن ارائه شده این است که: گرافن
ماده‌ای تخت و تک‌لایه متشکل از اتم‌های کربن است که این اتم‌ها در یک
شبکه دوبعدی و کند‌و مانند به هم متصل شده‌اند و این ساختاری است که همه
مواد گرافنی در ابعاد دیگر نیز از آن تبعیت می‌کنند
.این ماده
دارای ضخامت یک اتم با ویژگی‌های منحصربه‌فرد است ،که به دلیل ضخامت کم
این ماده را به عنوان باریک ترین ماده جهان نیز می شناسند. درواقع گرافن
اصطلاحی هست که به نوارهای بسیار نازکی از تک لایه های گرافیت گفته می
شود،اگر گرافیت را یک دفترچه از صفحات موازی در نظر بگیریم ،به هر ورق آن
گرافن گفته می شود.

همان طور که می دانیم گرافیت یکی از
آلوتروپ های (اشکال)کربن است. یکی از راه های تولید گرافن این است که
اینقدر لایه های گرافیت را از هم دور کنیم تا به گرافن تبدیل شود. (ورقه
‌ورقه کردن گرافیت )

همان طور که گفتیم صفحات گرافن با کنار هم
قرار گرفتن اتم‏های کربن تشکیل می‏شوند. در یک صفحه گرافن، هر اتم کربن
با ۳ اتم کربن دیگر پیوند داده است. این سه پیوند در یک صفحه قرار دارند و
زوایای بین آن‏ها با یکدیگر مساوی و برابر با ۱۲۰°است. در این حالت،
اتم‏های کربن در وضعیتی قرار می‏گیرند که شبکه‏‌ای از شش ضلعی‏های منتظم
را ایجاد می‏کنند. البته این ایده‏آل‏ترین حالت یک صفحه‏ی گرافن است. در
برخی مواقع، شکل این صفحه به گونه‏ای تغییر می‏کند که در آن پنج‌ضلعی‏ها و
هفت‌ضلعی‏هایی نیز ایجاد می‏شود.

(1)گرافن، جادوی قرن بیست ‌و یک


ساختار اتمی صفحه گرافن: در این تصویر اتم‏های کربن با نقاط سیاه و پیوندها با نقطه چین نمایش داده شده‏اند.

در یک صفحه گرافن،
هر اتم کربن یک پیوند آزاد در خارج از صفحه دارد. این پیوند مکان مناسبی
برای قرارگیری برخی گروه‏های عاملی و هم چنین اتم‏های هیدروژن است. پیوند
بین اتم‏های کربن در اینجا کوالانسی بوده و بسیار محکم است. بنابراین
گرافن استحکام بسیار زیادی دارد .گفتیم گرافیت نیز که یک ماده‏ی کربنی پر
مصرف و شناخته شده است، از روی هم قرار لایه‏های گرافن و تشکیل یک ساختار
منظم تشکیل می‏شود. اما همانطور که می‏دانیم، گرافیت بسیار نرم است.

به نظر شما دلیل این امر چیست؟

آنچه لایه‏ های  گرافن را روی یکدیگر نگه
می‏دارد، پیوندهای واندروالس بین آن‏هاست. این پیوند بسیار ضعیف است‏.
بنابراین لایه‏های گرافن به راحتی می‏توانند روی هم بلغزند و به همین دلیل
گرافیت (نوک مداد سیاه) نرم است.

گرافن سخت‌ترین و نازک‌ترین ماده‌ای است که بشر تاکنون
به‌آن دست یافته‌‌است. این ماده با وجود این‌که ساختار متراکمی دارد، به
علت ضخامت بسیار اندکش که برابر با ضخامت یک اتم کربن است، نور را از خود
عبور می‌دهد و از شفافیت ۹۷,۳ درصد برخوردار است

گرافن سخت‌ترین و نازک‌ترین ماده‌ای است
که بشر تاکنون به‌آن دست یافته‌‌است. این ماده با وجود این‌که ساختار
متراکمی دارد، به علت ضخامت بسیار اندکش که برابر با ضخامت یک اتم کربن
است، نور را از خود عبور می‌دهد و از شفافیت ۹۷,۳ درصد برخوردار است؛
همچنین آسانی تهیه و رسانا بودن این ماده و قابلیت آن در عبور دادن گرما و
جریان الکتریسیته آن‌را به گزینه‌ای جدید برای استفاده در پنل‌های نوری و
کامپیوترها تبدیل کرده‌است.شاید به همین دلیل است که از این ماده در ساخت
نمایشگرهای لمسی بسیار ظریف و مقاوم استفاده خواهد شد.هم اکنون گرافن
درحال نفوذ به کاربرد های الکترونیکی می باشد وممکن است بزودی پایه واساس
تجهیزات الکترونیکی را عوض کند.با استفاده از گرافن ،ساخت وسایل برقی
کوچک،قابل انعطاف وکم هزینه ،ممکن خواهد بود.

(1)گرافن، جادوی قرن بیست ‌و یک


در همین راستا، سامسونگ و آی‌بی ام  از
جمله شرکت‌هایی هستند که قصد دارند این ماده نوظهور را به صورت کاربردی
مورد استفاده قرار دهند.

جیمز هون، استاد مهندسی مکانیک دانشگاه
کلمبیا می‌گوید: “پژوهش‌های ما گرافن را به عنوان مستحکم‌ترین ماده شناخته
شده تاکنون ثبت کرده است. گرافن ۲۰۰ برابر قوی‌تر از فولاد است و برای
این که یک مداد بتواند یک ورقه نازک گرافن را سوراخ کند، باید وزن یک فیل
را به آن اعمال کرد”.

کاربردهای متعدد گرافن حتی از خواصش نیز
شگفت‌انگیزتر است. گرافن حتی یک ماده هم نیست، بلکه طیف بسیار گسترده‌ای
از مواد است. از این حیث می‌توان آن را با پلاستیک مقایسه کرد. می‌توان آن
را در هر جایی به‌کار برد، از مواد کامپوزیت مثل فیبر کربنی گرفته تا
صنایع الکترونیک.

از آن‌جاکه خواص گرافن هنوز ناشناخته است،
هر روز دانشمندان بیشتری به کار بر روی پروژه‌های آن علاقمند می‌شوند.
اکنون حدود ۲۰۰ شرکت به پژوهش بر روی گرافن مشغولند و فقط در سال ۲۰۱۰ 
تقریبا ۳۰۰۰ مقاله در مورد آن منتشر شده است.

فواید آن برای شرکت‌ها و
مصرف‌کنندگان هم کاملا روشن است: ابزارهای سریع‌تر و ارزان‌تر که باریک‌تر و
انعطاف‌پذیرترند. به این فکر کنید که گوشی هوشمند خود را لوله کنید و
مانند مداد نجاران، پشت گوش بگذارید!

اگر گرافن را با کاربردهای امروزی پلاستیک
مقایسه کنیم، باید به انتظار روزی باشیم که همه چیز، از پاکت میوه گرفته
تا لباس‌ها، دیجیتال شوند. کارت‌های ارتباطی آینده، توان پردازشی به
اندازه موبایل‌های هوشمند امروزی خواهند داشت. گرافن می‌تواند کاربردهای
کاملا جدیدی در ابزارهای الکترونیکی شفاف، انعطاف‌پذیر و بسیار سریع‌تر از
امروز پیدا کند. یک مثال از استفاده‌های دیگر آن می‌تواند افزودن پودر
گرافن به تایرها برای قوی‌تر کردن آنها باشد.

 صفحه‏ی مختصات گرافنی

صفحه‏ی مختصات کارتزین یا دکارتی معروف را
می‏شناسید. این صفحه، شبکه‏ای است که از مربع‏هایی با طول و عرض واحد
تشکیل شده ‏است. در این صفحه دو بردار یکه‏ی i و  j هریک به طول یک واحد
وجود دارد که توسط آن‏ها می‏توان از نقطه‏ی مبدا به هر نقطه‏ی دیگری مثل
(nوm) رفت. این کار با تعریف یک بردار به شکل k=mi+njامکان پذیر می‏گردد.

(1)گرافن، جادوی قرن بیست ‌و یک


 صفحه‏ی مختصات دکارتی؛ بردارهای یکه‏ی iو j هم اندازه و بر یکدیگر عمود هستند

دستگاه مختصات
کارتزین، یک دستگاه دو بعدی است که در آن دو بردار یکه‏ی یاد شده، هم
اندازه بوده و بر یکدیگر عمود هستند. اما باید توجه داشت که تمام
دستگاه‏های مختصات به این شکل نیستند. بلکه می‏توان دستگاه هایی را تعریف
کرد که در آن اندازه‏ی بردارهای یکه نابرابر و زاویه‏ی بین آن دو مقدار
دیگری باشد مانند صفحه‏ی مختصات گرافنی. صفحه‏ی مختصات گرافنی یک صفحه‏ی
دو بعدی متشکل از شش‌ضلعی‏های منتظم می باشد. این صفحه یادآور شکل منظم
کندوی زنبورهای عسل است.

در این صفحه‏یِ مختصاتِ دو بعدی، دو بردار
یکه‏ی هم اندازه‏ی iو j را به طوری که در تصویر نشان داده شده است، تعریف
می‏کنیم. زاویه‏ی بین این دو بردار برابر با ۶۰° است. برای حرکت روی این
صفحه می‏توانیم بردار C=mi+nj را تعریف نماییم. این بردار را بردار کایرال
می‏نامیم. به عنوان نمونه ما چند بردار دلخواه را با شروع از یک نقطه، به
عنوان مبدا، در تصویر ۴ رسم کرده‌ایم.

(1)گرافن، جادوی قرن بیست ‌و یک


بردارهای یکه‏ی i و j در صفحه‏ی مختصات گرافنی


(1)گرافن، جادوی قرن بیست ‌و یک


 بردارهای کایرال c=4i+2j و c=i+3j در صفحه‏ی مختصات گرافنی

همچنین می‏توانیم
زاویه‏ی بین بردار کایرال و محور متناظر با بردار یکه‏ی i را به عنوان
زاویه کایرال که مشخصه‏ی راستای بردار کایرال است‏ در نظر بگیریم. این
زاویه در تصویر ۵ نشان داده شده است. همانطور که در آینده خواهیم دید، این
زاویه یکی از مشخصه‏های نانولوله‏های کربنی می‏باشد.

(1)گرافن، جادوی قرن بیست ‌و یک


زاویه‏ی کایرال بین بردار c=4i+3j و محور مربوط به بردار یکه‏ی i‏

 

 

  ادامه دارد…

منبع: تبیان

درباره نویسنده

مُصْطَفی اسدی (1415 ه.ق) هستم ، دانشجوی مهندسی برق . موضوعات مذهبی ، اعتقادی ، فکری ، ادبی بویژه شعر ، فیزیکی ، تکنولوژی ، سایبری ، رسانه‌ای و فرهنگی را دنبال می کنم. به نوشتن ، خواندن ، تحقیق ، یاد گرفتن ، یاد دادن ، برنامه نویسی و طراحی علاقه دارم . برای تفریح می نویسم ، مطالعه میکنم ، تحقیق میکنم ، یاد میگیرم و تلاش می کنم یاد بدم ، چند خط کد می نویسم و اگر مجالش باشه طراحی میکنم.

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *